de intensivist

Op 31 januari werd op het galgenveld in wat nu Amsterdam Noord is Adriaen Adriaensz, bijgenaamd Aris Kint, het schavot opgeleid. De beul voltrok zijn taak en verhing de dief van een wintermantel. Op diezelfde dag werd in de Waag in Amsterdam een anatomische les gegeven door dr. Nicholaas Tulp. De maand was geen toeval, in de winter ontbonden de lichamen minder snel. Kort nadien legde Rembrandt van Rijn de ontleding van het lijk van Kint door de Amsterdamse arts dr. Nicholaas Tulp vast voor de eeuwigheid.

Nicolaes Claes Pieterszoon die later Nicholaas Tulp zou heten werd geboren in 1593 te Amsterdam. Hij studeerde in 1611 geneeskunde in Leiden. De enige andere universiteit op dat moment was de universiteit van Franeker. De universiteit van Groningen werd gesticht in het jaar van zijn afstuderen tot medicinae doctor. Hij was een zeer actief man. In 1622 werd hij verkozen tot schepen van de stad. Als schepen mocht hij een wapen voeren en hiervoor koos hij een tulp. Later liet hij ook zijn naam veranderen naar Nicholaas Tulp. Het wapen kwam eveneens terug op zijn huis en de koets die hij bezat om zijn patiënten te bezoeken. Zijn ster rees snel, mede door de publicatie van zijn Pharmacopoea Amstelredamensis in 1632 wat een standaardwerk voor apothekers werd. Daarnaast publiceerde hij in 1641 zijn Observationes Medicae wat zijn magnum opus werd. Hij legde hier 231 casus vast waaronder de anatomische ontleding van een Indische Satyr, ofwel een Orang-Oetang. Het was de eerste tekening van deze primaat in Europa. Daarnaast is het ook het eerste boek dat een verband legde tussen roken en de negatieve uitwerking hiervan op de longen. Hiervoor was hij in 1628 reeds praelector anatomiae van het chirurgijnsgilde geworden.

Het schilderij van Rembrandt is een van zijn bekendste werken en betekende zijn doorbraak als een van de belangrijkste portretschilders van zijn tijd. Het is een levendig portret dat brak met de stijl van de tijd. De ‘chirurgijns’ staan er allemaal op een anderen manier op en kijken allemaal naar iets anders. Door de lichtval is de volledige aandacht gericht op de het lichaam van Kint. Overigens is De Anatomische Les van dr. Nicholaas Tulp niet anatomisch correct. In 2006 voerden artsen van de afdeling plastische chirurgie van de Universiteit van Groningen een experiment uit om deze les te reproduceren wat niet lukte.^[1] Daarnaast is het zo dat een sectie met de buik begon omdat die organen het snelst bedorven.

In 1652 legde Tulp zijn werk als arts neer. Hij legde zich steeds meer toe op zijn politieke loopbaan. De resulteerde uiteindelijk in zijn verkiezing tot Burgermeester van de stad Amsterdam in 1654. Hij werd zeer gerespecteerd want er volgde nog drie termijnen. Hij was een strenge calvinist die uitbundige vieringen verbood tijdens een pestepidemie, anderhalve meter afstand avant la lettre. In 1672 werd hij benoemd tot Gecommitteerde Raad in den Haag. Twee jaar later zou hij op 80 jarige leeftijd overlijden, uitzonderlijk oud voor die tijd.

De Anatomische les van dr. Nicholaas Tulp, Rembrant van Rijn 1632, Mauritshuis Den Haag