de intensivist

Prof. Dr. Otto Lanz (1927), Jan Toorop, Collectie Universiteit van Amsterdam

Op 23 maart 1912 werd op de hoek van de Hobbemakade en Hobbemastraat in Amsterdam-Zuid het Zuiderbad geopend, in een gebouw dat eerst dienst deed als fietsschool. Dit zwembad, gebouwd om de gezondheid van Amsterdammers te bevorderen, kwam tot stand op initiatief van de in Amsterdam werkzame chirurg Otto Lanz. Lanz werd in 1865 geboren in Zwitserland en volgde zijn opleiding tot chirurg bij de uitvinder van de Kocher, Emil Theodor Kocher (Bern 1841- 1917) die later de Nobelprijs zou winnen voor zijn werk over de schildklier. Lanz werd in 1902 hoogleraar chirurgie aan de Universiteit van Amsterdam. Een van zijn belangrijkste wapenfeiten was het toepassen van de wisselsnede bij een appendectomie. Hij was een welgesteld man wat blijkt uit zijn grote hobby, namelijk het verzamelen van Italiaanse kunst uit de veertiende, vijftiende en zestiende eeuw. Hiermee was hij een pionier in Nederland, dat in die tijd sterk de voorkeur gaf aan kunst uit eigen land. Zijn collectie was zo omvangrijk dat hij al bij leven twee maal een tentoonstelling verzorgde in het Rijksmuseum. Het bracht hem er toe om ooit op te merken dat hij ‘de beste kunstkenner onder de chirurgen en de beste chirurg onder de kunstkenners’ was. Bij zijn overlijden in 1935 telde zijn collectie meer dan 400 werken. Deze werken sierden de muren van zijn, in Italiaanse renaissancestijl gebouwde, palazzo aan het Museumplein. Het huis staat er nog altijd, het zwembad overigens ook. Na zijn overlijden werd de collectie in bewaring gegeven aan het Rijksmuseum waar de Duitsers het in de oorlog weer weghaalden voor het Führermuseum. Na de oorlog keerde de werken grotendeels terug naar het Rijksmuseum waar ze, in de zaal voor de oudste collectie, tot op de dag van vandaag te bewonderen zijn, met vermelding ‘Collectie O. Lanz’.

Aan veel hoogleraren wordt bij hun emeritaat een schilderij aangeboden en Lanz was daarop geen uitzondering. In 1927 werd hij geschilderd door niemand minder dan Jan Toorop (Poerworedjo, Nederlands Indië 1858 – Den Haag 1928). Het is een prachtig symmetrisch portret van Lanz zijn ‘doorgroefde bergengidsengelaat’ aldus de schilder. Toorop geldt als een van de belangrijkste Nederlandse kunstenaars rond de overgang van de negentiende naar de twintigste eeuw. Aanvankelijk begon hij impressionistisch maar uiteindelijk ontwikkelde hij een symbolistische stijl die het meest lijkt op art nouveau met een sterke invloed van het rooms-katholieke geloof. Deze stijl is ook van toepassing op het schilderij van Lanz, een prachtig art nouveau portret. Een van Toorop’s bekendste werken is een affiche voor de promotie van Delftse Slaolie. Het werk was een sprekend voorbeeld van juist die art nouveau. Dit leidde er toe dat tot op de dag van vandaag art nouveau alleen in Nederland ook wel de ‘slaoliestijl’ wordt genoemd. Een oneerbiedige naam voor een van de meest inspirerende kunststromingen van rond de vorige eeuwwisseling. Het is onbekend wat Toorop en Lanz van die term vonden.