de intensivist

Thomas Eakins (1844-1916) was, in zijn tijd, een van de belangrijkste Amerikaanse kunstenaars. Hij werkte vanuit Philadelphia, van oudsher een bolwerk van Nederlandse immigranten. De tijd waarin hij zijn werken maakte was een roerige tijd, wereldoorlogen raasde over de wereld en grote ontdekkingen werden gedaan. De Amerikaan Thomas Edison (1847-1931) vond de gloeilamp uit, de Brit Joseph Lister (1827-1912) bedacht dat het misschien een goed idee was om steriel te proberen te opereren. En ergens bedacht iemand dat anesthesie en verpleegkundigen ook een goed idee waren.

Er zijn twee werken van Eakins die in een periode van veertien jaar de progressie van de geneeskunde weergeven. ‘The Gross Clinic’ (1875) en ‘The Agnew Clinic’ (1898).

Het eerste werk verbeeld Samuel David Gross (1805-1884) een van de pioniers van de traumachirurgie, oorspronkelijk Pennsylvania Dutch sprekend, een inmiddels verdwenen variant van het Nederlands. Hij is aan het opereren in een donkere jas, met panden, geholpen door jonge dokters in das en pak. Geen vorm van steriliteit is aanwezig. De schilder van het werk zit rechts achter hem.

Hoe groot is het contrast met ‘The Agnew Clinic’ (1898). De zaal is hel verlicht door de zojuist uitgevonden gloeilampen, er is een verpleegkundige aanwezig, er wordt narcose gegeven en de controverse is groter dan ooit. Er is een naakte boezem te zien van een vrouw die een mastectomie ondergaat! Echter, de vooruitgang die wij nu kennen is tastbaar.

Het is zelden voorgekomen dat er zoveel progressie binnen de medische wereld in twee schilderijen werd verbeeld. Van een klassieke perceptie van de geneeskunde naar een evidence based manier van werken. In minder dan twee decades gevat door een van de beste Amerikaanse schilders van zijn tijd. Beide werken zijn te bewonderen in Pennsylvania.

Fig 1 The Gross Clinic, Thomas Eakins 1875, Pennsylvania Museum of Arts

Fig 2 The Agnew Clinic, Thomas Eakins 1898, University of Pennsylvania